خدا هر تقدیرى را بخواهد از لوح قضا پاک کند وهر کدام را بخواهد تثبیت مى نماید، وام الکتاب (تقدیر اصل) نزد او محفوظ است

در روایات اسلامى، بعضى علایم ظهور را حتمى الوقوع معرفى نموده اند. از طرفى، ابو هاشم جعفرى گوید: (ما در محضر امام جواد (علیه السلام) بودیم وسخن از سفیانى به میان آمد وآنچه در روایات آمده که کار او از حتمیات است؛ به آن حضرت عرض کردم: آیا خداوند را در امور حتمى بدایى پدید مى آید؟ فرمود: آرى، عرض کردم: پس با این ترتیب ما مى ترسیم که در مورد قائم نیز خدا را بدایى حاصل شود، فرمود: همانا قائم از وعده ها است، وخداوند خلاف وعده خود رفتار نمى کند). (۱) آیا این تناقض نیست؟ پاسخ: یکى از بالاترین عبادات اعتقاد به (بداء) است، وبداء به معنى تغییر نظر پیدا کردن؛ در مورد خدا محال است، زیرا این معنى، ناشى از جهل ونقص است واین دو در خدا راه ندارد. بلکه در سوره رعد آیه ۳۹ آمده است: (خدا هر تقدیرى را بخواهد از لوح قضا پاک کند وهر کدام را بخواهد تثبیت مى نماید، وام الکتاب (تقدیر اصل) نزد او محفوظ است) یعنى خدا چیزى را به زبان پیامبر (صلى الله علیه وآله وسلم) یا وصى وجانشین پیامبرش به مصلحتى بر مردم آشکار کرده، سپس آن را پاک نموده ومطلب را بر خلاف آنچه که در پیش ارائه داده بود اظهار مى کند. با توجه به آنچه بطور اجمال راجع به (بداء) گفته شد، از روایات مربوطه مى توان سه مسئله را استفاده کرد: ۱- ممکن است پیشگویى از تحقق مقتضى حوادث ورویدادها باشد بدون اینکه به شرایط وموانع آن توجه شده باشد. بنابراین ممکن است شرایط هم تحقق یابد ومانعى ایجاد نشود، وآن پیشگویى ها به تحقق برسد وممکن است شرایط تحقق نیابد، مانع هم باشد، لذا حوادث پیشگویى شده به وقوع نپیوندد. این مسئله مانند این است که، انسانى یک صله رحم مى کند، اگر از عمرش سه سال مانده باشد، خداوند آن را سى سال مى کند؛ وبرعکس. ۲- آن نشانه هایى که پیشگویى در آن، پیشگویى از تحقق علت تامه با تمامى اجزاء وشرایط، ونبود موانع است؛ چنانکه معلول، به صورت امرى حتمى در آید، که جز دخالت اراده خداوندى، هیچ چیز نمى تواند آن را تغییر دهد. زیرا هر چند علت تامه باشد باز قدرت خداوند وحاکمیت مطلق ونیز حق او را در دخالت در امور از بین نمى برد، واین مسئله با عدل الهى، حکمت ورحمت وهیچ کدام از صفات ربوبى خداوند سازگار نیست. ۳- آن نشانه هایى که پیشگویى در آن، پیشگویى از امور حتمى الوقوع است، ولیکن با وجود اینکه خداوند سبحان قادر است، براى ایجاد تغییر در آن دخالت نمى کند. زیرا با صفات ربوبى پروردگار منافات دارد. به طور مثال: خلف وعده قبیح است، ومحال است که خدا خلاف وعده خود عمل کند. وروایت مورد بحث نیز قیام حضرت مهدى (علیه السلام) را از این قبیل مى داند. از مطالبى که گذشت، دانستیم که: ۱- بداء در نشانه هاى ظهور از نوع اول است. ۲- بداء در نشانه هاى حتمى، از نوع دوم است. ۳- بداء در قیام قائم (علیه السلام) از نوع سوم است. (۲) پی نوشته ها : (۱) غیبت نعمانى، باب ۱۸، ص ۴۳۱٫ (۲) اقتباس از (جزیره خضراء، افسانه یا واقعیت؟!)، تالیف علامه سید جعفر مرتضى عاملى، ص ۵۱٫ www.salehinag.ir